اوتاكوئيسم

استاندارد
کلمه ژاپنی اوتاکو (Otaku) در اصل به کسی گفته میشه که علاقه افراطی به موضوعی داره، مثل فیلم، انیمه و مانگا، تا حدی که حاضره مدت ها از خونه خارج نشه تا به فعالیت مورد علاقه اش بپردازه (میشه گفت مفهومش چیزی بین Geek و Nerd در فرهنگ غربی هاست). هر چند که اوتاکوئیسم با در نظر گرفتن معنای لغوی اش طیف متنوعی از موضوعات رو در بر می گیره، ولی در سال های اخیر این کلمه تا حدودی تغییر معنا پیدا کرده و بیشتر به خوره های انیمه و مانگا اطلاق میشه. با گسترش فرهنگ انیمه بینی در جهان و افزایش علاقه به انیمه و مانگا، در فرهنگ آمریکایی هم این کلمه جا افتاده، ولی فقط به مفهوم اخیرش استفاده میشه، یعنی خوره انیمه و مانگا.

اگه اهل تماشای انیمه یا live action های ژاپنی باشید احتمالا چند جایی به این کلمه برخوردید. موضوعی که درباره ارجاعات اوتاکویی در انیمه ها و سریال ها به چشم میاد اینه که معمولا نسبت دادنش به شخص با بار منفی همراهه. نمونه خوبش سریال Densha Otoko با شخصیت محوری یه اوتاکو، که به وضوح در سریال شاهد برخورد تحقیر آمیز دیگران با او هستیم. یا جایی در انیمه Gantz که شخصیت اصلی یعنی Kei لباسی با ظاهر عجیب پوشیده، با حالت بدی ازش سوال میشه که: نکنه تو اوتاکو هستی؟ (اشاره به پوشیدن لباس کاراکترهای انیمه ای برای شرکت در Cosplay ها)

در ژاپن یک اوتاکو معمولا با یه سری خصوصیات ظاهری تصور میشه: سر و وضع ژولیده داره (بیش از حد چاق یا لاغر با موهای نامرتب)، به ظاهر و لباس هاش اهمیت نمیده، تنهاست و در سن سی سالگی هنوز توی زیرزمین خونه پدر و مادرش زندگی می کنه، کلکسیونی از اشیاء انیمه ای داره (DVD، مانگا، عروسک و پوستر های انیمه ها) شیوه حرف زدنش متفاوته و موقع صحبت به زمین خیره میشه، نسبت به دنیای اطرافش بی اعتناست، و …

اینطور که پیداست واقعا در فرهنگ ژاپنی ها اوتاکو یک مفهوم تحقیرآمیزه، و بعد منفی اش هم فقط در مورد طرفداران انیمه و مانگا صادقه، نه انواع دیگه اوتاکو ها. این مساله با در نظر گرفتن اینکه ژاپن خاستگاه انیمه محسوب میشه و انیمه و مانگا از مهم ترین محصولات فرهنگی ژاپن به حساب میان، عجیب به نظر می رسه.

ولی در آمريكا و كانادا، انیمه بازها با علم به بار منفی اوتاکوئیسم در ژاپن، از اینکه خودشون رو علنا اوتاکو بنامند ابایی ندارند. در اونجا لازم نیست کسی عجیب و غریب و منزوی باشه تا اوتاکو محسوب بشه، میشه شیفته وار انیمه باز بود و بازم یه فرد عادی به حساب اومد.

تاریخچه كلمه Otaku

در اصل اين كلمه دو معنی داره: معنای اولش خانه تو (your house)، و معنای دومش ضمير تو (شما) ولی به صورت خيلی رسمی و مودبانه، و معمولا افراد نزديك (افراد هم سطح) رو نمیشه با اين ضمير خطاب قرار داد، چون عجيب و حتی طعنه آميز به نظر مياد (مثل خطاب قرار دادن یه دوست نزديك با عنوان آقا يا خانم).

در مورد اينكه اولين بار كی اين لغت بين انيمه بازان ژاپنی رواج پيدا كرد جای ترديده، ولی ظاهرا اوايل دهه 80 بود (به قولی در سال 1982 در انيمه Macross که ما در ایران بخشی از اون رو با نام Robotech دیدیم و احتمالا خیلی ها مثل من ازش خاطره دارن). طبق شايعات اولين موارد استفاده از اين لغت به اين صورت كلی بود (كه كسی كه خطاب قرار می گيره يه كلكسيونر عكس های انيمه ايه):

please, show me your (otaku) collection

باز هم بر طبق شايعات، اولين بار اين نحوه استفاده از لغت اوتاكو در تلويزيون ژاپن و كمپاني های انيميشن سازی بوده كه از اونجا كم كم بين جامعه انيمه بين و مانگا خوان و علاقه مندان بازی های کامپیوتری رواج پيدا می کنه. تعميم استفاده اوتاكو به موارد غير از انيمه و مانگا بعد از اون زمان اتفاق می افته.

در سال 1983 اولين مورد رسمی استفاده از كلمه اوتاكو با اين معنای جديد منتشر شد. فردی به نام Akio Nakamori يه سری مقاله منتشر كرد با عنوان Otaku no Kenkyu (بررسی هايی در زمينه اوتاكو)، كه در اين مقالات اوتاكوها رو otaku-zoku خطاب كرد (قبيله اوتاكوها). در اين مقاله احتمالا برای اولين بار اوتاكو ها به عنوان موجوداتی ضد اجتماع، ناهنجار و بدنام كه بيشتر وقتشون رو در خونه می گذروندند معرفی شدند. ظاهرا اين ستون مجله دوامی نياورد و نتونست تاثير خاصی روی جامعه اوتاكو ها بذاره.

ولي در سال 1989 اتفاقی افتاد كه باعث ایجاد وحشت عمومی نسبت به اوتاكوها شد (otaku panic). فردی به نام تسوتومو ميازاكی (26 ساله و هیچ نسبتی با هايائو ميازاكی نداره) 4 دختر بچه رو دزديد و به قتل رسوند. بعد از بازداشت شدنش، پليس كلكسيون بزرگی از انيمه و مانگا (بعضا از نوع منحرفانه) در آپارتمانش پيدا كرد. رسانه ها شديدا روی اوتاكو بودن ميازاكی تاكيد كردند، خيلی از رسانه ها گناه رفتار منحرفانه اش رو به گردن انيمه و مانگا انداختند، و از اون زمان بود كه اوتاكو بودن در جامعه ژاپن به يک ضد ارزش بدل شد.

با اينكه در اين مدت live action ها و انيمه هايی در مورد اوتاكوها ساخته شد كه سعي داشتند اين ديد منفی رو عوض كنند و تا حدودی هم موفق شدند (مثل Otaku no Video (محصول شركت انیمه سازی Gainax) يا Densha Otoko که صحبتش شد)، و با وجود تلاش زياد عده ای برای عوض كردن اين ديد (از جمله فردی به نام Toshio Okada – موسس Gainax – كه سال 1990 شركتش رو ترك کرد تا برای تغيير ذهنيت رايج در مورد اوتاكو كتاب بنويسه) هنوز ديد منفی نسبت به اوتاكوئيسم از بين نرفته. اما دست كم انقدر تاثير داشته كه اخيرا تعدادی از هنرپيشه ها و مدل های مشهور ژاپنی حاضر شدند به اوتاكو بودنشون اعتراف كنند! (+)

Advertisements

یک پاسخ »

  1. مرسی از جمع آوری مقاله و ترجمه خوبی که انجام دادی. فکرکنم تو ایران هم اوتاکو زیاد باشه. حداقل من چند نفرشون رو میشناسم که صبح تا شب رو به دیدن فیلم و انیمه مشغول هستند و از هفت دولت آزاد. تو ایران که واژه های تحقیرآمیزتری درباره این افراد به کار میره: بی عار، تنبل بی خاصیت و مصرف کننده صرف. این افراد هیچوقت نمی تونند رفتارهای خودشون رو توجیه کنند و هرگز یه اوتاکو نمیتونه اعمالش رو درست و مثبت جلوه بده. اینا افرادی هستند که هدف از زندگی رو درک نکردند و ارزش های والای انسانی رو که به خاطرش به دنیا آمده اند رو نادیده می گیرند. ارزش هایی مانند: کمک به همنوع، بودن در کنار دوستان و آشنایان، سرزدن به خانواده و پدر بزرگ و مادربزرگ، انجام عبادات (عبادات هر دین و آیینی)، کمک به اقتصاد خانواده و در مرحله وسیع جامعه، مفید و موثر بودن برای جامعه، تشکیل خانواده و وقت گذاشتن برای همسر و فرزندان، کار کردن، انسان دوستی و اجتماعی بودن و هزاران ارزش و وظیفه انسانی که یک آدم بی عار (اوتاکو!) با آنها بیگانه است. البته هر کدوم از ماها در دوره ای یک اوتاکو بوده ایم (مثل خودم :دی) و نمیتونیم انکارش کنیم، اما مهم اینه که این دوره تموم بشه و یه جا به این نتیجه برسیم که راه رو غلط رفتیم و تجدید نظر کنیم. برای انسان بودن هیچوقت دیر نیست. نظردین در مورد این قضیه: انسان در قبال عمری که خدا به او داده است مسئول بوده و درباره تک تک لحظات و ثانیه های عمرش که هدر داده باید در دنیای پس از مرگ جوابگو باشد.

    • خواهش می کنم.
      به قول تو هر کدوم توی یه دوره ای معتاد به فیلم، سریال، انیمه بودیم. به نظرم مساله بی عار و بی مسوولیت بودن نیست (یعنی می تونه باشه، ولی می تونه هم نباشه). این به شرایط جامعه و شرایط روحی هم بر می گرده. وقتی تفریح دیگه ای نیست، حتی دور زدن توی خیابون های شهر هم می تونه خطرناک، دردسرساز، یا پر ترافیک باشه، اینطور اعتیاد ها بیشتر میشه طبیعتا. از طرفی گاهی آدم واقعا در شرایط روحی مساعدی به سر نمی بره و حال انجام وظایف اجتماعی اش رو نداره (مثل دید و بازدید و …). البته اینا که گفتم از دیدگاه خودم و گذشته ام بود. ولی قطعا در یه سری موارد حرف تو درسته :دی

  2. قبول دارم شرایط روحی میتونه تاثیر بذاره بر حبس کردن خودمون تو خونه و انجام کارهایی به صورت افراطی مثل دیدن انیمه، سریال و فیلم و حتی وقت تلف کردن هایی از سر لجبازی با خود. ایران هم قربونش برم اونقدر عرصه رو بر جوانان تنگ کرده که هیچ وقت حالمون خوب نیست و اکثرمون افسرده ایم. یکی درجه افسردگیش خیلی بالاست و یکی هم کم. نبود تفریح و سرگرمی سالم و ایمن هم دلیل موجهی ه برای اوتاکو شدن و حتی با وجود سرگرمی های مختلف هم بعضی وقت ها هزینه های سرسام آور این سرگرمی ها باعث میشه که بازم آدم خودش رو با چیزای دم دستی مثل فیلم و انیمه مشغول کنه. اما در حالت کلی و تحت هیچ شرایطی آدم نباید به اوتاکو بودن عادت کنه که به خودش بیاد ببینه به خاطر فرار از غصه ها و کمبودهاش روی به این مساله آورده اما همین مساله هم عمرش رو تلف کرده و به معضلی بزرگ تر از همان افسردگی و غم هاش تبدیل شده. بنابراین نظرم اینه که این دوای خوبی برای درمان روح نامساعد نیست.

    پ.ن: هیچوقت از این نوع حرف زدن و لحنم خوشم نیومده اما نمیدونم چرا بعضی وقتا ناخودآگاه میاد تو وجود و الکی ادبی میشم. :دی

  3. آره گاهی یهو خیلی جدی و ادبی میشی. بد نیست فقط یکم حس عجیبی به آدم میده 😀
    درست میگی بدترین حالت اینه که آدم نتونه به خودش بیاد و زندگی اش رو دوباره به روال عادی برگردونه. این کار واقعا هیچ توجیهی نداره و به نظر منم بی مسوولیتی صرفه.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s